Kunst in de Brabantse Biesbosch

De Wassende Maan door Paul de Kort

In de noordelijke hoek van De Noordwaard, aan de Bandijk, is het omvangrijke landschapkunstwerk van Paul de Kort ’De Wassende Maan’ gerealiseerd. Het kunstwerk heeft de vorm van een labyrint. De totale oppervlakte van het labyrint bedraagt ongeveer 4 hectaren. De aangelegde heuvel fungeert als uitkijkpunt. Dit labyrint vertelt het verhaal van de wisselende inzichten op waterstaatkundig gebied, die in de loop der tijden ook het uiterlijk van De Biesbosch hebben bepaald. Paul de Kort gebruikt het labyrint als metafoor voor onze historische strijd met het water. Het archetypische labyrint verenigt als het ware twee tegenovergestelde beelden. Aan de ene kant het meanderende, onontkoombare, pad dat als een rituele dans al maar voortgaat, aan de andere kant fungeert het als een doolhof met onduidelijke alternatieven en vertakkingen. Uiteindelijk echter bepalen tot op zekere hoogte het klimaat, de seizoenen, het weer en het getij het uiterlijk van De Noordwaard. Dit maakt ook ‘De Wassende Maan’ als kunstwerk intrigerend en kwetsbaar: elke keer zal het er anders uitzien en zal het anders ervaren worden.

Uitkijk op het landschap van Urs Pfannenmüller

Bijna als een ‘alien’ ligt ‘Uitkijk op het Landschap’, het kunstwerk van Urs Pfannenmüller, aan de oever van de kreek. Het geeft zicht op het noordoosten, op de nu voor een deel ondergelopen polder Hardenhoek. Het meer dan tien meter lange bouwsel, bestaande uit ribben van betonijzer en verzinkte, stalen wapeningsnetten, verlokt de wandelaar er naar toe te lopen, het te bekijken en erin te lopen. Aan de smalle kant van het kunstwerk is een verhard pad aangebracht met een laag bankje. Vanaf deze zitplaats biedt het kunstwerk de wandelaar een andere, gekaderde, blik op de natuur. Het nodigt uit tot een minuut van stilte en bezinning. De afstand tussen de ijzeren bogen zorgt voor een open, heldere opbouw en structuur van het beeld, waardoor het, ondanks het industriële materiaal, een vanzelfsprekend element wordt in de natuur. Het beeld, bewust gepresenteerd als een artificiële ingreep, verwijst naar begroeide looppaden in parken (berceaux) en creëert op deze manier een opvallend aandachtspunt voor de door mensenhand gemaakte natuur.

De Panoramatafel van Jeroen Hoogstraten

‘De Panoramatafel’ is een uitgekiend architecturaal ontwerp, dat uiterst functioneel in gebruik is. Deze tafel op poten, iets van de Bandijk af geplaatst en met 360 graden zicht op De Noordwaard, fungeert zowel als uitkijkpunt waar je het omliggende landschap kunt ervaren en als bijzonder vormgegeven picknicktafel. Normaal geeft een panoramatafel aan wat er omheen te zien is. Staand achter het bord kun je het landschap lezen. Bij dit panorama is juist middenin een kaart geplaatst waarop de verdeling tussen binnen- en buitendijks gebied is aangegeven zoals die eruit ziet wanneer het natuurontwikkelings-gebied klaar is. De panorama- annex picknicktafel biedt ruimte aan ongeveer 10 personen. De heldere constructie, de effectieve indeling en het eerlijke gebruik van staal en hout maken van deze uitkijkpost en rustplek een opvallend kunstwerk. Het is bewust zo geplaatst dat het bij hoog water lastig is te benaderen. Het wordt zo een vooruitgeschoven post in het nieuwe krekenstelsel, ideaal voor vogelaars.

Het kunstwerk (Her)huisvesting van Frank Halmans

De herinrichting van De Noordwaard tot een natuurgebied is een zorgvuldig geplande operatie. Het grootste gedeelte van de huidige bewoners, de mensen en het vee, zal vertrekken en elders gaan wonen. Bij het opnieuw vormgeven van het landschap zal niet alleen rekening gehouden moeten worden met de herhuisvesting van diersoorten uit de omgeving. Ook mogelijk nieuwe diersoorten kunnen hier een habitat vinden. En er moet rekening gehouden worden met recreanten die het gebied zullen bezoeken. In zijn kunstwerken combineert Halmans deze uitgangspunten. Een bijzondere vondst is zijn nestkast voor solitaire insecten, aan de rand van polder Maltha, waarin honderden gaatjes een nestmogelijkheid bieden voor alleen rondvliegende insecten. Deze ‘flat’ biedt hun de mogelijkheid te socialiseren met hun soortgenoten. Aan de zijkant van de flat is een informatiepaneeltje bevestigd met enkele afbeeldingen en uitleg over de levenswijze van solitaire insecten. De overdekte schuilbank met een drinkbak, die aan de rugzijde is bevestigd, combineert op een even praktische als komische wijze de rustplek voor de wandelaar met die van rondtrekkende dieren. De ’Valkbank’, een zitbank met aan een lange staak de rustplaats voor vogels, aan de Hilweg biedt voor beide soorten passanten een fraai zicht over de Spieringpolder en de polder St. Jansplaat. Bijna achteloos strooit Halmans deze reeks verrassende en aandoenlijke kunstwerken uit over De Noordwaard.

Fiets- en wandelkaart 

Ter afronding van het project is eind september 2008 een fraai vormgegeven fiets- en wandelkaart verschenen van het gebied met informatie over de kunstwerken. Deze kaart is gratis verkrijgbaar bij het BKKC. Stuur een mail naar Chantal Geuze, c.geuze@bkkc.nl of T: 013 750 8415.